Lexicon christelijke symbolen

Wat betekent het visje op een ketting? Waarom draagt iemand een anker? En wat staat er eigenlijk op een wonderdadige medaille? In dit lexicon leggen we 48 christelijke symbolen, gebeden en begrippen kort en helder uit, met de bijbeltekst waar ze vandaan komen.

Door Aayli, redactie Crux Pretiosa · bijgewerkt op 30 oktober 2026 · bijbelverwijzingen naar hoofdstuk en vers

Kruisen en tekens

Kruis

Het belangrijkste symbool van het christendom. Het herinnert aan de dood van Jezus aan het kruis én aan zijn opstanding. Een leeg kruis (zonder figuur) legt de nadruk op de opstanding en is de gangbare vorm bij protestanten.
→ Kruiskettingen Lees meer: wat betekent een kruisje?

Crucifix

Een kruis met daarop het lichaam van Christus (de corpus). Vooral gebruikelijk in de katholieke en orthodoxe traditie.
→ Kruishangers

Corpus

Latijn voor ‘lichaam’: de figuur van Christus op een crucifix.

INRI

Afkorting van Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum, ‘Jezus van Nazaret, koning van de Joden’: het opschrift dat Pilatus boven het kruis liet aanbrengen (Johannes 19:19). Je ziet het vaak bovenaan een crucifix.

Latijns kruis

De bekendste kruisvorm: de staande balk is langer dan de dwarsbalk.

Grieks kruis

Een kruis met vier even lange armen. Veel gebruikt in de oosterse kerken en in kerkelijke kunst.

Keltisch kruis

Een kruis met een ring rond het snijpunt van de balken, afkomstig uit Ierland en Schotland uit de vroege middeleeuwen.

Tau-kruis

Een T-vormig kruis, genoemd naar de Griekse letter tau. Het is het teken van Franciscus van Assisi en de franciscanen.

Orthodox kruis

Een kruis met drie dwarsbalken: een korte bovenaan (het opschrift), de lange voor de armen en een schuine onderaan (de voetsteun).

Chi-Rho (☧)

Een monogram van de Griekse letters X (chi) en P (rho), de eerste twee letters van Christos. Een van de oudste christelijke tekens, bekend van keizer Constantijn.

IHS

Monogram van de naam Jezus, gevormd uit de eerste letters van zijn naam in het Grieks (ΙΗΣ). Later ook uitgelegd als Iesus Hominum Salvator, ‘Jezus, Redder van de mensen’. Het is het embleem van de jezuïeten.

Alfa en omega (Α Ω)

De eerste en de laatste letter van het Griekse alfabet. Ze staan voor Christus als begin en einde van alles (Openbaring 22:13).

Symbolen uit de Bijbel

Ichthys (visje)

Grieks voor ‘vis’. De letters vormen de beginletters van Iesous Christos Theou Yios Soter: ‘Jezus Christus, Gods Zoon, Redder’. De eerste christenen gebruikten het visje als herkenningsteken.
→ Ichthys ketting

Duif

Het symbool van de Heilige Geest, die bij de doop van Jezus nederdaalde “gelijk een duive” (Matteüs 3:16). Een duif met een olijftak staat voor vrede, naar de duif die Noach na de zondvloed een olijfblad bracht (Genesis 8:11).
→ Duif ketting

Anker

Symbool van hoop. De Bijbel noemt de hoop “een anker der ziel, hetwelk zeker en vast is” (Hebreeën 6:19). Vroege christenen gebruikten het anker ook als verborgen kruis.
→ Geloof, hoop en liefde

Hart

Symbool van liefde: de liefde van God en de liefde tussen mensen. Samen met het kruis en het anker vormt het hart het teken van geloof, hoop en liefde.

Geloof, hoop en liefde

De drie ‘goddelijke deugden’ uit 1 Korintiërs 13:13: “En nu blijft geloof, hoop en liefde, deze drie; doch de meeste van deze is de liefde.” Afgebeeld als kruis (geloof), anker (hoop) en hart (liefde).
→ Geloof, hoop en liefde sieraden

Mosterdzaadje

Jezus vergelijkt het geloof en het Koninkrijk van God met een mosterdzaadje: het kleinste zaad, dat uitgroeit tot een grote plant (Matteüs 13:31-32). “Zo gij een geloof hadt als een mosterdzaad…” (Matteüs 17:20). Een klein zaadje in een sieraad staat voor groeiend geloof.
→ Mosterdzaad ketting

Lam Gods (Agnus Dei)

Jezus als het Lam van God, zoals Johannes de Doper hem noemt: “Zie het Lam Gods, Dat de zonde der wereld wegneemt!” (Johannes 1:29).

Goede Herder

Jezus noemt zichzelf ‘de goede herder’ die zijn leven geeft voor de schapen (Johannes 10:11). Ook Psalm 23 begint met ‘De Heer is mijn herder’.

Wijnstok en ranken

“Ik ben de Wijnstok, en gij de ranken” (Johannes 15:5): het beeld van de verbondenheid tussen Christus en de gelovigen.

Olijftak

Teken van vrede en verzoening, sinds de duif met het olijfblad na de zondvloed (Genesis 8:11).

Lelie

Symbool van zuiverheid. In de kunst vaak afgebeeld bij Maria en bij de heilige Jozef.

Ster van Bethlehem

De ster die de wijzen uit het oosten naar het kind Jezus leidde (Matteüs 2:1-11). Een geliefd symbool rond Kerstmis.

Engel en beschermengel

Engelen zijn boodschappers van God. Het geloof in een persoonlijke beschermengel steunt onder meer op Psalm 91:11 en Matteüs 18:10. Een engel is een geliefd doopcadeau.
→ Doopcadeaus

Maria en de heiligen

Wonderdadige medaille

Medaille die teruggaat op de verschijningen van Maria aan de zuster Catharina Labouré in Parijs in 1830. Op de voorkant staat Maria met het opschrift ‘O Maria, zonder zonde ontvangen, bid voor ons die tot U onze toevlucht nemen’; op de achterkant de letter M met een kruis en twee harten.
→ Heiligenmedailles

Heiligenmedaille

Een medaille met de afbeelding van een heilige. Wie zo’n medaille draagt, vraagt die heilige om voorspraak. Vaak gekozen naar de (doop)naam of het beroep van de drager.
→ Heiligenmedailles

Patroonheilige

Een heilige die geldt als beschermer van een persoon, beroep, stad of land. Veel mensen hebben de heilige van hun doopnaam als patroonheilige.

Sint-Christoffel

Patroonheilige van reizigers en chauffeurs. Volgens de legende droeg hij het kind Jezus op zijn schouders over een rivier. Zijn medaille is populair om mee op reis te nemen.

Benedictusmedaille

Medaille van de heilige Benedictus, met een kruis en de beginletters van Latijnse gebeden, zoals Crux Sancta Sit Mihi Lux (‘Het heilig kruis zij mij een licht’). Gedragen als teken van bescherming tegen het kwaad.

Sint-Michaël

Aartsengel die in de Bijbel de strijd tegen het kwaad aanvoert (Openbaring 12:7). Afgebeeld met zwaard of speer en een draak.

Scapulier

Oorspronkelijk een stuk van het ordekleed van kloosterlingen. Het bekende bruine scapulier van de karmelieten bestaat uit twee stukjes stof aan een koord. Sinds 1910 mag het vervangen worden door een scapuliermedaille.

Wees gegroet (Ave Maria)

Het gebed tot Maria, gebaseerd op de groet van de engel Gabriël en van Elisabet (Lucas 1:28 en 1:42). Het wordt tienmaal gebeden bij elk tientje van de rozenkrans.

Gebed en devotie

Rozenkrans

Een kralensnoer om te bidden, met een kruisje, een medaille en vijf ‘tientjes’ van tien kralen. Bij elke kraal bid je een Wees gegroet, bij de kralen ertussen een Onze Vader. Lees ook: hoe bid je de rozenkrans?
→ Rozenkransen

Tientje

Een reeks van tien kralen van de rozenkrans, waarbij tien keer het Wees gegroet wordt gebeden. Een rozenkrans heeft er vijf.

Mysteries van de rozenkrans

Gebeurtenissen uit het leven van Jezus en Maria waarover je nadenkt tijdens het bidden: de blijde, de droevige en de glorievolle mysteries, en sinds 2002 ook de mysteries van het licht (ingesteld door paus Johannes Paulus II).

Tientjesring

Een ring met tien knobbeltjes en een kruisje, zodat je één tientje van de rozenkrans kunt bidden zonder snoer. Er bestaan ook tientjesarmbanden.
→ Christelijke ringen

Onze Vader

Het gebed dat Jezus zijn leerlingen leerde (Matteüs 6:9-13). Het wordt door alle christenen gebeden.

Paternoster

Oude naam voor een gebedssnoer, naar de eerste woorden van het Onze Vader in het Latijn: Pater noster.

Sacramenten en mijlpalen

Doop

Het sacrament waarmee iemand wordt opgenomen in de kerk. Een kruisje of medaille is een klassiek cadeau van peter en meter.
→ Doopcadeaus

Eerste communie

In de katholieke kerk ontvangt een kind, meestal rond zeven of acht jaar, voor het eerst de communie.
→ Communiecadeaus

Vormsel

Katholiek sacrament waarin de gelovige wordt gesterkt door de Heilige Geest, vaak rond twaalf jaar of later.
→ Vormselcadeaus

Belijdenis

In protestantse kerken spreekt iemand bij de openbare geloofsbelijdenis zelf uit dat hij of zij gelooft, meestal als jongvolwassene.
→ Belijdeniscadeaus

Peter en meter

De doopgetuigen (peetoom en peettante) die beloven het kind te helpen in het geloof. Traditioneel geven zij een blijvend cadeau, zoals een sieraad.

Een sieraad laten zegenen

Katholieken laten een kruisje, rozenkrans of medaille vaak zegenen door een priester of diaken. Dat kan meestal na een viering; vraag het gerust in je eigen parochie.

Materialen

925 sterling zilver

Zilver met een gehalte van 92,5 procent; de rest is meestal koper, voor extra stevigheid. Herkenbaar aan het stempel ‘925’.

Verguld

Een sieraad met een dun laagje goud over zilver of een ander metaal. Verguld 925 zilver wordt ook wel vermeil genoemd.

Edelstaal

Roestvrij staal: sterk, roest niet en verkleurt niet. Daarom geschikt om elke dag te dragen.

Bronnen

Bijbelteksten: Statenvertaling en Nieuwe Bijbelvertaling (NBV21). Over de rozenkrans: apostolische brief Rosarium Virginis Mariae van paus Johannes Paulus II (2002). Over de wonderdadige medaille: de Kapel van Onze-Lieve-Vrouw van de Wonderdadige Medaille, Rue du Bac, Parijs. Mis je een symbool of zie je een fout? Laat het ons weten.